पुणे, महाराष्ट्र: शिक्षा केवल किताबी ज्ञान तक सीमित नहीं है, बल्कि प्रत्येक विद्यार्थी को उसकी क्षमता के अनुसार आत्मनिर्भर, आत्मविश्वासी और समाज से जुड़ने योग्य बनाना भी इसका महत्वपूर्ण उद्देश्य है। इसी विचार को अपने कार्य का आधार बनाकर Mrs. Sonu Pileshwar More विशेष शिक्षा के क्षेत्र में सराहनीय योगदान दे रही हैं। दिव्यांग विद्यार्थियों की व्यक्तिगत क्षमताओं को पहचानकर उन्हें शिक्षा, जीवनोपयोगी कौशल और व्यावसायिक प्रशिक्षण प्रदान करने की दिशा में उनका प्रयास प्रेरणादायी है।
उनके इसी उल्लेखनीय कार्य और शिक्षा क्षेत्र में दिए गए योगदान की सराहना करते हुए Global Elite Media की ओर से उन्हें National Ideal Teacher Awards 2026 से सम्मानित किया गया। यह पुरस्कार समारोह 25 अक्टूबर 2026 को पुणे के Symbiosis Vishwabhavan Auditorium, Senapati Bapat Road, Pune में सफलतापूर्वक संपन्न हुआ।
कृतीआधारित शिक्षण पद्धतीतून विद्यार्थ्यांचा विकास
विशेष शिक्षण क्षेत्रात त्यांचे एक महत्त्वपूर्ण योगदान म्हणजे पारंपरिक शिक्षणपद्धतीपेक्षा वेगळ्या कृतीआधारित शिक्षणाचा अवलंब. काही विद्यार्थी वाचन आणि लेखन करू शकत नसल्यामुळे त्यांनी रंग, आकार, आवाज आणि स्पर्श यांच्या माध्यमातून शिकविण्याची पद्धत विकसित केली आहे.
मण्यांच्या माळा तयार करणे, पेपर बॅग बनविणे, पणत्या तयार करणे आणि छोटी रोपे लावणे अशा उपक्रमांमधून विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्ष कृतीद्वारे शिकण्याची संधी दिली जाते. या पद्धतीमुळे विद्यार्थ्यांची एकाग्रता, डोळे आणि हात यांच्यातील समन्वय तसेच आकलन क्षमता विकसित होण्यास मदत होत आहे.
व्यावसायिक प्रशिक्षणातून आत्मनिर्भरतेची संधी
विद्यार्थ्यांना केवळ शैक्षणिक ज्ञान न देता त्यांना स्वतःच्या कौशल्यांच्या आधारे काम करण्यास सक्षम बनविणे, हा त्यांच्या कार्याचा महत्त्वाचा भाग आहे. यासाठी त्यांनी अगरबत्ती तयार करणे, मेणबत्त्या बनविणे, राख्या तयार करणे आणि फाइल निर्मिती यांसारखे व्यावसायिक प्रशिक्षण उपक्रम सुरू केले आहेत.
या उपक्रमांमुळे विद्यार्थ्यांना स्वतःच्या हातांनी वस्तू तयार करण्याचा अनुभव मिळतो. तसेच त्यांच्या कामातून आत्मविश्वास, स्वाभिमान आणि स्वावलंबनाची भावना विकसित होण्यास मदत होते.
संगीत, योग आणि कलांच्या माध्यमातून मानसिक विकास
विद्यार्थ्यांच्या मानसिक आणि भावनिक विकासासाठी त्यांनी चित्रकला, संगीत आणि योग यांचा शिक्षणात समावेश केला आहे. काही विद्यार्थी बोलून आपल्या भावना व्यक्त करू शकत नसले, तरी संगीताच्या माध्यमातून सकारात्मक प्रतिसाद देतात. त्यामुळे दररोज सकाळी प्रार्थना, योग आणि संगीताच्या माध्यमातून वर्गाची सुरुवात केली जाते.
विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी वैयक्तिक शिक्षण योजना
प्रत्येक विद्यार्थ्याची शिकण्याची क्षमता आणि गती वेगळी असते. हे लक्षात घेऊन त्यांनी प्रत्येक विद्यार्थ्यासाठी वैयक्तिक शिक्षण योजना तयार केली आहे. स्वतः जेवणे, कपडे घालणे, पैसे ओळखणे आणि दैनंदिन जीवनातील कामे स्वतः करणे अशा जीवनोपयोगी कौशल्यांचे प्रशिक्षण दिले जाते.
नैतिक विकासासाठी छोट्या गोष्टी आणि कथांच्या माध्यमातून सत्य बोलणे, मोठ्यांचा आदर करणे, एकमेकांना मदत करणे आणि वस्तू वाटून घेणे यांसारखे संस्कार रुजविले जातात. शारीरिक विकासासाठी व्यायाम व खेळ, मानसिक विकासासाठी कोडी आणि स्मरणशक्तीचे खेळ, तर सामाजिक विकासासाठी गावातील कार्यक्रम, बाजारपेठ आणि सार्वजनिक ठिकाणांना भेटी दिल्या जातात.
पालक सहभाग आणि समाजजागृतीसाठी विशेष प्रयत्न
विद्यार्थ्यांचा विकास केवळ शाळेतच नव्हे, तर घरात आणि समाजातही व्हावा, यासाठी त्यांनी पालकांच्या नियमित बैठका आयोजित करण्यावर भर दिला आहे. मुलांना रागावून किंवा शिक्षा करून नव्हे, तर प्रेम, संयम आणि सातत्यपूर्ण मार्गदर्शनातून शिकविण्याचे महत्त्व त्या पालकांना समजावून सांगतात.
समाजामध्ये दिव्यांग विद्यार्थ्यांविषयी सकारात्मक दृष्टिकोन निर्माण करण्यासाठी गावातील नागरिक, महिला बचत गट आणि युवकांना कार्यशाळेत आमंत्रित केले जाते. विद्यार्थ्यांनी स्वतः तयार केलेल्या वस्तूंचे प्रदर्शन आणि विक्री यांद्वारे त्यांच्या कौशल्यांची ओळख समाजाला करून दिली जाते. यामुळे विद्यार्थ्यांच्या कर्तृत्वाला प्रोत्साहन मिळत असून समाजातील सहभाग आणि स्वीकारार्हता वाढविण्यास मदत होत आहे.
याशिवाय, त्यांनी विकसित केलेले शैक्षणिक साहित्य आणि प्रशिक्षण पद्धती इतर विशेष शिक्षकांसोबत सामायिक करून विशेष शिक्षण क्षेत्रातील ज्ञानाचा प्रसार करण्याचाही प्रयत्न केला आहे.
Global Elite Media द्वारा राज्यस्तरीय आदर्श शिक्षक रत्न पुरस्कार 2026 में सम्मान
विशेष शिक्षण, व्यावसायिक प्रशिक्षण, विद्यार्थ्यांचा सर्वांगीण विकास आणि सामाजिक जागरूकता या क्षेत्रांतील Mrs. Sonu Pileshwar More यांचे कार्य शिक्षण क्षेत्रासाठी प्रेरणादायी ठरत आहे. त्यांच्या या उल्लेखनीय कार्याची दखल घेत Global Elite Media ने त्यांना राज्यस्तरीय आदर्श शिक्षक रत्न पुरस्कार 2026 प्रदान करून सन्मानित केले.
25 अक्टूबर 2026 को Symbiosis Vishwabhavan Auditorium, Senapati Bapat Road, Pune में आयोजित इस भव्य पुरस्कार समारोह में शिक्षा क्षेत्र में उत्कृष्ट योगदान देने वाले शिक्षकों और शिक्षाविदों के कार्यों को सम्मानित किया गया।
Mrs. Sonu Pileshwar More यांचा प्रवास हा केवळ अध्यापनापुरता मर्यादित नसून दिव्यांग विद्यार्थ्यांना आत्मविश्वासाने, स्वावलंबीपणे आणि सन्मानाने जगण्याची संधी उपलब्ध करून देण्याच्या ध्येयाशी जोडलेला आहे. प्रत्येक मूल शिकू शकते, मात्र त्याची शिकण्याची पद्धत आणि वेळ वेगळी असते, हा त्यांचा विचार त्यांच्या कार्यातून स्पष्टपणे दिसून येतो.
त्यांचे हे कार्य प्रेम, संयम, समर्पण आणि सामाजिक बांधिलकीच्या माध्यमातून शिक्षण क्षेत्रात सकारात्मक परिवर्तन घडविणारे प्रेरणादायी उदाहरण ठरत आहे.